Mü'minin aziz ve zelil görünmesi gereken yerler vardır. Âyet bu hususu genel olarak mü'min ve kâfir olarak belirtmiş. Mü'minlere karşı zillet ve tevazu, kâfirlere karşı izzet ve azamet... Buna göre mü'min cephede, düşmanlarına karşı aziz görünür. Aziz görünmek mecburiyetindedir. Bu tür bir atmosferde aksi bir tutum ve davranış dış çevrelerde yenilmiş hissini uyarır. Bu da mü'minin Allah'a olan nisbetine dokunur. Bir diğer ifadeyle "Allah'ın kulu ve kölesiyim" diyen birinin düşmanlara karşı göstereceği zillet, Efendimiz aleyhissalâtu vesselâma raci olur. Hâlbuki mü'minin ona olan intisabı onun başını her daim dik tutmasını gerektirir. Dolayısıyla diyalog adına girilen süreçte de Müslümanlar tavırlarını izzet-i İslâmiyeden taviz vermeyecek şekilde ayarlamak zorundadırlar.

Evet, her zaman küfür düşüncesine karşı dimdik olmamız lâzım. Sırtımızda taşıdığımız Müslümanlığımızdan utanmamamız lâzım. Ne tarz-ı telebbüsümüzden ne selef-i sâlihînin yürüdüğü caddede yürümekten utanmamalıyız. Fakat bana öyle geliyor ki bizler daha ziyade mü'minlere karşı aziz, kâfirlere karşı zelil davranıyoruz. Özellikle azıcık okumasını-yazmasını ve konuşmasını bilen insanlar, başkalarına tepeden bakmaya başlıyor. Çok büyük şeyler keşfetmiş gibi âlemi hor ve hakir görüyorlar. Kendisini Gazâlî'ye, Şah-ı Geylanî'ye eşit görmeye başlıyor. Büyük insan görmemişliğin getirdiği boşluk bu. İnanıyorum onlardan birkaçını görseydik, Allah'la münasebetlerinde nasıl tavır takındıklarına şahit olsaydık utancımızdan yerin dibine girerdik.

Diğer taraftan kâfir/kâfirler karşısında, onların gücü karşısında zillet yaşıyoruz. Birer minare olmamız gereken yerde kuyu oluyor, kuyu olmamız gereken yerde de dimdik minare gibi görünüyoruz. Günümüzde böyle bir terslik var; ümidim o ki, bu terslik bazı terbiye yuvalarının eski dönemde bizlere verdiği terbiyeyi elde etmemiz ölçüsünde dengelenecektir. (Gurbet Ufukları, s. 111-112)