Son altı yılda "merkez ülke" olma stratejisiyle dış politikada çok boyutlu diplomasi dönemi başlatan Türkiye, Orta Asya cumhuriyetleri ile ilişkilerinde yeni bir döneme giriyor. 1990'ların başında Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra bağımsızlıklarını ilan eden Azerbaycan, Tacikistan, Türkmenistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'la yakın ilişki kuran Ankara, şimdi kardeş cumhuriyetlerle mevcut bağlarını daha da kuvvetlendirmek için harekete geçiyor. Ağustos 2007'de Çankaya'ya çıkan Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, görevine başlar başlamaz Azerbaycan, Gürcistan, Türkmenistan ve Kazakistan'ı ziyaret ederek ve oradan gelen misafirlerini ağırlayarak söz konusu yeni dönemin ilk işaretini vermişti.

Bu çerçevede Türkiye'nin yeni konuğu Türkmenistan Cumhurbaşkanı Gurbangulu Berdimuhammedov. 7 yıl aradan sonra ilk kez bir Türkmen liderin Ankara'ya gelmesi, iki ülke ilişkilerinin geleceği açısından büyük önem arz ediyor. Ziyaretin hem diplomatik hem de ticarî açıdan önemli sonuçlar doğurması kuvvetle muhtemel. Türkmenistan'ın ilk devlet başkanı merhum Saparmurat Niyazov Türkmenbaşı Ankara'ya en son ziyaretini 2001 yılında yapmıştı. Berdimuhammedov'un iki günlük Ankara ziyaretiyle Türkiye ile Türkmenistan arasındaki ilişkilerin daha da derinleşmesi bekleniyor. Ankara, Türkmen gazının Türkiye üzerinden Bulgaristan, Romanya, Macaristan ve Avusturya güzergâhını izleyerek Avrupa'ya iletilmesini sağlayacak Nabucco Boru Hattı'ndan taşınması için çeşitli girişimlerde bulunuyor. Bölgede enerji koridoru olmak isteyen Türkiye, Nabucco projesi için Aşkabat ile yakın ilişki içinde. Türkmen doğalgazını Türkiye üzerinden batıya taşıyacak proje, Avrupa'nın da gündeminde. Berdimuhammedov'un Kasım 2007'deki Brüksel temaslarının ana gündemi de bu projeydi. AB yetkilileri Berdimuhammedov'a Türkmen gazının Türkiye üzerinden Avrupa'ya ulaştırılmasını desteklediklerini ifade ettiler. Türkmen gazı halihazırda Rusya üzerinden dünya piyasalarına ulaşıyor. Berdimuhammedov'un Türkiye'yi AB ile ilişki kurma ve enerji ticareti için önemli gördüğü, Ankara ile stratejik ilişkiler kurma arzusunda olduğu vurgulanıyor. Nabucco projesinin 2010 yılında resmen hayata geçmesi bekleniyor. Dünya üzerinde kanıtlanmış doğalgaz rezervlerinin dörtte birinden fazlasına sahip olan Türkmenistan'a AB, ABD ve Çin de özel ilgi gösteriyor.

Berdimuhammedov'un "dışa açılım politikasının bir ürünü" olarak Türkiye ile Türkmenistan arasındaki ticaret hacmi son birkaç senede neredeyse iki kat arttı. 2006'da 468 milyon dolar olan ticaret hacmi 2007'de 735 milyon dolara çıktı. Sahip olduğu potansiyel açısından bu rakamlar hayli küçük. Ancak giderek artan ticaret hacmi her iki ülkenin elini güçlendiriyor. Bugün Türkmenistan'da 400'ün üzerinde Türk şirketi faaliyet gösteriyor. Türkiye'nin bu ülkeye ihracatı 339 milyon doları bulurken, Türkmenistan'dan 396 milyon dolarlık ithalat yapıyor. Türk firmaları, 2007'de 2,5 milyar doların üzerinde proje üstlendi. Türk şirketlerinin, yabancı yatırımlar içerisinde payı, yüzde 35. Bu oran müteahhitlik alanında yüzde 90'ı buluyor. Türk müteahhitlerin Türkmenistan'da bugüne kadar yaptıkları işlerin toplamı da 9 milyar doları aşmış durumda.

Türk şirketleri, ayrıca, Hazar'ın kıyısındaki 'Avaza Serbest Turizm Bölgesi'ndeki çeşitli projelere yatırım yapıyor. Türkmenistan'da inşaat alanında faaliyet gösteren Türk Polimeks şirketi, bölgede toplam 310 milyon Avro ve 66 milyon dolar değerindeki üç projenin ihalesini kazandı. Gap İnşaat, Sehil, Polimeks, İçkale, Engin Grup ve Belda gibi Türk şirketleri de bölgede yatırım çalışmaları yapıyor.

Çalık Holding ile Türk Okulları İki Ülkeyi Birbirine Yaklaştırıyor

8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın tavsiyesi üzerine Türkmenistan'a yatırım yapan ilk Türk şirketlerinden biri olan Çalık Holding, bu ülkede on binlerce kişiyi istihdam ediyor. Çalık Holding'in tekstil, çimento, kâğıt fabrikaları Türkmenistan ekonomisi için oldukça önemli. Çalık Enerji tarafından inşa edilen Daşoğuz Elektrik Santrali, Cumhurbaşkanı Gül tarafından hizmete açılmıştı. Bu santral ülkenin elektrik enerjisinin yüzde 10'unu karşılıyor. Çalık Holding bünyesinde faaliyet gösteren Gap İnşaat da bugüne kadar birçok büyük projeyi hayata geçirdi.

1991 yılında bağımsızlığına kavuşan Türkmenistan'ı ilk tanıyan ülke olan Türkiye, Aşkabat ile ilişkilerini hiç koparmadı. Türkiye'den bu ülkeye giden gönüllü müteşebbisler fabrikalar kurdu, okullar açtı. Bugün ülkede faaliyet gösteren 19'u Türk sivil toplum örgütleri tarafından yaptırılan 20 lise ve bir üniversite, iki ülkenin birbirine yaklaşmasında önemli roller üstleniyor. Berdimuhammedov, geçtiğimiz günlerde, bu ülkede eğitim alanında faaliyet gösteren 'Başkent Eğitim Kurumu'nun kurucu üyelerinden Muammer Türkyılmaz'ı Eğitim Bakan Yardımcısı görevine atayarak, bu hizmetlere verdiği önemi gösterdi.

Türkmen Liderin Hem İÇ Hem De Dış Politikası Takdir Ediliyor

Başta Rusya olmak üzere bölge ülkelerine stratejik ziyaretlerde bulunan Berdimuhammedov, geride bıraktığı 13 aylık görev süresinde hem içeriden hem de dış dünyadan olumlu dönüşler alıyor. Türkmen lider, seçildikten sonra ülkesinin bölge ve dünya ile entegrasyonuna büyük önem verdi. Bu çerçevede daha önce kötü bir dönem yaşayan Türkmenistan ile Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) arasındaki ilişkileri düzeltti. Duşanbe'deki BDT zirvesine katılarak, Tacikistan'la arasındaki soğuk ilişkileri yumuşattı. Özbekistan Devlet Başkanı İslam Kerimov'u ülkesine davet ederek bu ülkeyle var olan gerginlikleri giderdi. Ardından Taşkent'i ziyaret ederek Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov'la işbirliği anlaşmasını imzaladı. Hazar'daki petrol ve doğalgaz paylaşımı sebebiyle Azerbaycan'la aralarında yaşanan anlaşmazlıklara nokta koydu. Daha önce geri çekilen büyükelçilikler karşılıklı olarak yeniden atandı. Berdimuhammedov, Bakü'ye giderek İlham Aliyev ile görüştü. Türkmen halkının dünyaya açılmasını sağlamak amacıyla daha önce durdurulan Aşkabat-Kiev, Aşkabat-Almatı, Aşkabat-Minsk uçak seferlerini yeniden başlattı.

Berdimuhammedov'un iç politika atılımları da oldukça başarılı. Başkanlık seçiminde bireysel ve toplumsal özgürlükler vaat eden lider, internet kafe, sinema ve opera yasağını kaldırdı. Ülkesini dünyaya açma politikası çerçevesinde yurtdışı seyahat prosedürünü kolaylaştırdı, başta cep telefonu olmak üzere telekomünikasyon ve kitle iletişim araçlarına büyük yatırımlar yaptı. Doğalgaz, elektrik ve sudan sonra benzini de halka ücretsiz vermeye başlayan Türkmen lider, "gelişmiş bir toplum arzuladığını" ilan etti.

Yabancı Yatırımcıya Kapılar Açılıyor

Yabancı sermayeyi Türkmenistan'a çekmeye çalışan Cumhurbaşkanı Berdimuhammedov, Türkiye ziyaretinden bir hafta önce, yabancı yatırım ve vergi kanununda reform niteliğinde kararlara imza attı. Söz konusu kararlar yabancı sermayeye büyük kolaylık sağlıyor. Yeni yasada, lisans almak için birtakım bürokratik engeller kaldırılırken, vize rejimi de basitleştiriliyor. Yabancıların üzerindeki vergi miktarı da azaltılıyor. Yasa, yabancı yatırımcıların önünün açılması bakımından büyük önem taşıyor. Kararların imzalanması, başta bu ülkede iş yapan Türk işadamları olmak üzere yabancı yatırımcılar tarafından memnuniyetle karşılandı. Türkmen hükümeti, özel teşebbüsün geliştirilmesi için bazı yeniliklere de gitti. Özel girişimcilere 10 yıl süreyle yüzde 5 oranında faizle kredi verilecek. Daha önce özel müteşebbisler bankalardan yüzde 15 faizle kredi alabiliyordu. Ayrıca, yeni yasayla önceden üç aylığına verilen mükerrer vize süresi bir yıla kadar uzatıldı.

Zengin Enerji Kaynakları İştah Kabartıyor

Türkmenistan 2008 yılında 81,5 milyar metreküp doğalgaz ve 10,8 milyon ton petrol üretmeyi planlıyor. Ülkede 2007 yılında 72,3 milyar metreküp doğalgaz ve 9,8 milyon ton petrol üretildi. Berdimuhammedov, ileriki dönemde petrol üretiminin 110 milyon tona ve doğalgaz üretiminin ise 250 milyar metreküpe çıkarılması için yetkililere talimat verdi. Son yıllarda ülke genelinde yapılan çalışmalarda karada ve denizde olmak üzere binden fazla petrol ve doğalgaz yatağı bulundu. Bunlardan 150'si işletmeye açılarak, üretime başlandı. (Ahmet Temir)

Yorumlar

Yeni Ekle RSS

Yorum yaz

Adınız: E-posta:   Başlık:   Lütfen resimdeki güvenlik kodunu giriniz.

3.20 Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."