Hukuk bir sosyo-kültürel yapı ve yerel bilgidir. Bu nedenle sosyolojik metotlarla incelenebilir. Hukuk ve sosyo-kültürel fenomenlerin birbiriyle bağlantılı olması ve mutlak bağımsızlığa sahip olmamaları nedeniyle, hukuk yada kültürün herhangi birindeki değişim kaçınılmaz olarak diğerini de etkileyecektir. Böylece, normatif heterojenliğin inkar edilmez bir sosyo-hukuksal gerçek olduğu çoğulcu bir toplumda, hukukî çoğulculuk ortaya çıkmaktadır. Böyle bir durumda, farklı normatif düzenlemeler belli toplum yada cemaate uygulanmaları bakımından çakışmaktadır. İslâmî hukuk sistemi de meşru görüşlerin kendi içinde farklılıklar gösterdiği sosyo-hukuksal bir realitedir. İslam hukuku çoğulculuğunun farklı türleri; gelecek on yıllarda İslam'da içtihat ve tecdide ilişkin olarak, hem güçlükler hem de fırsatlar içermektedir. Bu açıdan, karizmatik şahsiyet Fethullah Gülen'in fikirleri etrafında gelişen hareket, İslam dünyasını etkileyecek bir yenilenme örneği sunmaktadır.

Yenilenme (tecdit) savunucuları, İslam mirasının yeniden yorumlanabilmesi için içtihadın kullanımına yeniden dönülmesini savunmaktadırlar. Sorun artık içtihat kapısının açık olup olmadığı değil [1], içtihatların gerekli ve takip edilebilir olup olmadığıdır. Birçok birey ve kurum içtihat yapma hakkı iddia etmekte ve fiilen de bu hakkı kullanmaktadır. Eğer devlet içtihat yaparsa, bu Pakistan'daki gibi sivil itaatsizlikle sonuçlanabilir. [2] Eğer içtihat sivil ise, o zaman bazı insanlar serbestçe onu kabul ederken, diğerleri etmeyebilecektir. Ancak bu noktada post-modern bölünme sorunu ortaya çıkmaktadır. Bu bölünmeyi önlemek ve aynı zamanda yeni değişimleri ve içtihadı sivil itaatsizlikle karşılaşmadan uygulamak, dinî düşünceyi ve uygulamayı yenilemek ve toplumun dönüşümünü sağlamak için, dine dayalı hareketlerin liderlerinin oynayacağı önemli bir rol vardır. [3]

Bu bağlamda, bu çalışma, Gülen'in İslam anlayışını çağa uygun olarak yeniden yorumladığını ve hem geleneksel olarak hassas olan konularda yeni bir İslâmî söylem geliştirdiğini, hem de bu söylemini uygulamaya koyma açısından yeni olduğunu önermektedir. Onun söylemi ve uygulaması Zeitgeist'e uygun görünmektedir. Bu makalede Gülen'in davasının din, çoğulculuk, hukuk, laiklik, demokrasi, politika ve uluslar arası ilişkiler konularındaki yenilenmiş İslâmî söylemler ve uygulamalardan oluştuğu belirtilmektedir. Gülen hareketi, dünyanın her yerinde Müslüman olan ve olmayan, gittikçe artan sayıda insana hitap ederek, kaynağını modernite ile geleneksel İslam arasındaki zıtlaşmanın en derin yaşandığı Türkiye'den alan, başarılı bir yeni içtihat ve tecdit örneği oluşturmaktadır.

Bu makalede temel olarak Gülen'in söyleminin dönüştürücü (transformative) etkisinin ilk ve esas olarak ilhamını Gülen'den alan harekette gözlemlenebileceği ileri sürülmektedir. İkincil düzeyde bu dönüşüm, etrafındaki daha geniş toplumu etkileyecektir. Bu açıdan, Gülen'in içtihat, yeni içtihat, farklılık, çoğulculuk, laiklik, demokrasi, siyaset, uluslar arası ilişkiler ve diyalog hakkındaki görüşleri kısaca ele alınacak ve Gülen'in bu konulara ilişkin ne yaptığı ve neleri başardığı değerlendirilecektir.