Gayrimüslim Topraklarda (Dâr-ül Harb) Yaşama ve Batı ile İşbirliği

Modern zamanlarda içtihadı gerektiren alanlardan birisi de; gayrimüslim ülkelerde yaşayan Müslümanların durumudur. Müslümanların gayrimüslim bir ülkede yaşayıp yaşayamayacakları ve hangi şartlarda yaşayabilecekleri, bu Müslümanların Dâr-ül İslam'la ilişkileri, İslam hukukuna ve kendi gayrimüslim yönetimlerine karşı etik ve hukukî yükümlülükleri gibi fıkhî söylemler, 8. yüzyıldan bu yana tartışma konusu olmuştur. Bu konu hakkındaki fıkhî söylem dogmatik olmamıştır. Karşılıklı olarak kapsayıcı olan dâr-ül harb ve dâr-ül İslam tezadına, dâr-ül İslam dışında yaşayan Müslümanların varlığı karşı çıkmaktadır. İslam fıkhı uzlaşmayı sağlamak için; ikrah, zaruret ve maslahat gibi bazı mekânizmalar ve kavramlar geliştirmiştir. Bunun sonucu olarak dâr-ül ahd, dâr-ül eman, dâr-üs sulh ve dâr-ül zaruret gibi Müslümanların dinlerini güçlükle ancak barış içinde yaşayabileceği anlayışlar uygulamaya konulmuştur. [1]

Gülen'in sıklıkla kullandığı terim dâr-ül hizmet, [2] bu açıdan yeni bir kavram olup onun vizyonunu da yansıtmaktadır. Günlük gazete Zaman'ın eski baş editörü ve Gülen'in 30 yıldan fazla süredir yakın arkadaşı ve mesai arkadaşı Abdullah Aymaz'a göre; eğer amaç iyi bir örnek oluşturarak İslam'a hizmet etmek ise, o zaman kişi nerede isterse yaşayabilir. [3] Müslüman her neredeyse, İslam ülkesi dışında bile olsa, dâr-ül harb, dâr-ül İslam tartışmalarına girmeden, lex loci'ye uymak, başkalarının haklarına saygı duymak ve doğru olmak zorundadır. Gülen'in anlayışına göre ümmet kavramı daha çok ulusal sınırları aşan bir sosyo-kültürel varlık olup, bir siyasal-hukuksal varlık değildir. Gülen bu sosyo-kültürel varlığın genel evrensel barışı sağlamaya vasıta olacağını ümit etmektedir.

Gülen, İslam ile Batı arasında neredeyse ütopik bir evrensel barışa ulaşmak için işbirliği projesi formüle etmektedir:

Batı İslam'ı yada Müslüman toprakları yok edemez ve Müslüman orduları artık Batının üzerine yürüyemez. Üstelik dünya daha da küresel hale gelmeye başladığı için, her iki taraf da alışveriş ilişkisine ihtiyaç hissetmektedir. Batı bilimsel, teknolojik, ekonomik ve askerî üstünlüğe sahiptir. Ancak İslam daha önemli ve hayati faktörlere sahiptir: İlahî kitabın öngördüğü şekliyle muhafaza ettiği İslam ve Hazreti Peygamberin (sav) sünneti, imanî esasların tazeliği, manevi özü, 14 yıldır eserleri görülen iyi çalışma ve ahlâk. İlave olarak İslam, asırlardır uyuşmuş haldeki Müslümanlara ve aynı zamanda materyalizm bataklığında boğulmuş birçok diğer insanlara, ruh ve hayat verme potansiyeline sahiptir. [4]

Ayrıca bu konuda şunları söylemektedir:

Gerekli olan yerlerde ve herhangi bir tehlike bulunmayan hallerde, Batıya ve Batı düşüncesine katılmada, Batının geliştirdiği şeyleri almada herhangi bir mahzur görmüyorum.

Gülen, küreselleşmenin sorunlarına ve fırsatlarına tepki vermede çabuk davranmıştır ve onun diyalog çabaları ayrıca bu bağlamda değerlendirilmelidir. Türkiye'nin Avrupa Birliğine girmesini desteklemektedir. Bu konuda şunları söylemektedir: 'Eğer hem Avrupa, hem de Türkiye karşılıklı olarak kabul edilebilir bir anlaşmaya varabilirlerse, gelecek ümit verici olabilir. Ancak bu; bir gözü geniş dünyada, bir gözü ise kendi dünyasında olan zeki insanların varlığını gerektirir.'

Ayrıca Türk insanını, Türkiye'nin şerefli temsilcileri ve büyükelçileri olmak üzere dış ülkelere göç etmeye teşvik etmektedir. Gülen'in söyleminde realizm önemli bir yer tutmaktadır. Sıklıkla ABD'nin uluslar arası arenanın lideri olduğunu ve Rusya ve Çin gibi diğer antidemokratik ülkelere kıyasla daha iyi bir alternatif oluşturduğunu söylemektedir. [5]

Hareketin küresel vizyonu, Gülen'in yukarıda özetlenen düşünce çizgisinde şekillenmiştir. Gülen'in küresel vizyonuna uygun olarak Zaman gazetesi bazıları iki lisanda olmak üzere 16 ülkede yayınlanmaktadır. Yine aynı vizyonu göz önünde bulunduran Samanyolu TV Avrupa, Orta Asya ve Kafkaslara yayın yapmaktadır. Gülen'in kitapları Türk dilleri başta olmak üzere İngilizce, Rusça ve Arnavutça olarak yayınlanmakta ve farklı ülkelerde satılmaktadır.

Dünyanın her tarafında dinler arası diyalog, hareketin gündemindedir. İkamet ettikleri ülkelerde, dâr-ül hizmet kavramını kullanarak ya dinler arası organizasyonlar, dernekler ve cemaatler kurmakta yada din adamları ile yakın ilişki içinde bulunmaktadırlar. Böylece, örneğin Kore'deki Türk işadamları farklı dinlere inananların inançlarını barış içinde yaşadıkları tarihsel yerleri ziyaret etmek için Budist rahipleri Türkiye'ye getirmişlerdir. Tayland'da Fatih Koleji yöneticileri düzenli olarak Budist makamları ve rahipleri ziyaret etmekte ve onlara Taylandlı öğrencilerin gösterdiği ilerleme hakkında bilgi vermektedirler. Rusya'da, Romanya'da, Gürcistan'da, Güney Afrika'da, Senegal'da vs. aynı uygulama yapılmaktadır. Hepsi de dinler arası ve kültürler arası diyalogun mutlaka evrensel bir barışa ulaşması gerektiğine ve bunun ilk adımının geçmişteki dinsel gerginlikleri unutmak, polemiğe yol açan tartışmaları göz ardı etmek ve ortak değerlere öncelik vermek olduğuna inanmaktadırlar. Öğretmenler, yöneticiler ve hicret maksadıyla bu ülkelere göç eden işadamları, hepsi niyetlerinin 'insanoğlunu, medeniyetlerin işbirliğine ve dünyanın bütün insanları arasındaki bağların güçlendirilmesine götürecek olan hoşgörü ve anlayış asrının doğuşuna hazırlamak olduğunu' tekrar tekrar vurgulamaktadırlar: 'İnsanların, yalnızca bir millet içinde değil, ulusal-siyasal sınırları aşacak şekilde bütün dünyada bir bütün olarak sahip oldukları ortak değerler, onları ayıran ve bölenlerden çok daha büyüktür.' [6]

Hareketin okulları neredeyse birçok ülkedeki tek Türk varlığıdır. Bu gerçek Türk istihbaratı tarafından da doğrulanmıştır. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Vakfı Direktörü ve Türkiye'nin eski Londra Büyükelçisi Özden Sanberk, liberal demokrat Türk aydınının okullara yaklaşımını şöyle özetlemektedir: 'Stratejik olarak ifade edersem, bu okullar, bulundukları ülkelerdeki tek Türk varlığı olmaları nedeniyle devlet tarafından desteklenmesi gereken kurumlardır.' [7] Hareket bu okulları kurana kadar, ne devlet, ne fikir kuruluşları, araştırma merkezleri ve ne de akademisyenler, böyle bir uluslar arası projeden teorik olarak bile söz etmemişlerdi. [8]

Gülen okullarında Müslümanlar, Hıristiyanlar, Yahudiler, Budistler, Şamanlar v.s. barış içinde birlikte eğitim görmektedirler. [9] Geniş İslam dünyasında, bu hoşgörü 'fikirleri dış dünyaya ulaşabilenler arasında yenilikçi takipçiler bulabileceği için, İslamcılığa karşı potansiyel bir meydan okuma teşkil etmektedir.' Okulların hepsi Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne girişini desteklemektedirler [10] ve Amerika Birleşik Devletleri'nin uluslar arası arenada halen lider olduğunun ve Rusya yada Çin ile kıyaslandığında daha iyi bir alternatif olduğunun bilincindedirler.